Kultura


Mauzolej_Petra_II_Petrovica_NjegosaMauzolej Petra II Petrovića Njegoša Manastir_OstrogManastir Ostrog

Kultura Crne Gore je oblikovana raznovrsnošću uticaja kroz svoju istoriju. Uticaj pravoslavlja, slovenstva, centralne Evrope, islama i pomorske mediteranske kulture (iz delova Italije, poput Mletačke republike) bili su prisutni u posljednjih nekoliko vijekova. Podgorica i Cetinje su najvažniji centri kulture i umjetnosti u državi. U Budvi se svakog ljeta održava umjetnička manifestacija Budva-grad teatar.

Gospa_od_SkrpjelaGospa od Škrpjela – Perast

Crna Gora ima brojne značajne kulturne i istorijske spomenike, uključujući spomenike iz prereomanike, gotike i baroka. Crnogorsko primorje je poznato po svojim vjerskim spomenicina, uključujući katedralu svetog Tripuna u Kotoru, baziliku svetog Luke (staru više od 800 godina), crkvu Gospa od Škrpjela, manastir Savinu i ostale. Crnogorski srednjovjekovni manastiri sadrže hiljade kvadratnih metara fresaka. Najpoznatiji pravoslavni manastiri u Crnoj Gori su: Cetinjski manastir, manastir Morača i manastir Ostrog.

Književnost i Umjetnost

Zahvaljujući svom specifičnom podneblju i istoriji Crna Gora je iznjedrila veliki broj umjetnika, koji su stekli svjetsku slavu. Odnos crnogoraca prema kulturi i umjetnosti najljepše opisuje poznata slika Jaroslava Cermaka “Prenosenje slika iz cetinjskog dvora” na kojoj crnogorci povlačeći se pred turskom vojskom spašavaju slike. Mnogobrojne galerije, pozorišta, festivali i ostala kulturna dešavanja, govore o tome da crnogorski narod dosta polaze na kulturu.

Raznolikost perioda koji su se smjenjivali na ovom području ostavili su za sobom tragove na dosta lokaliteta u Crnoj Gori. Od paleolita, preko bronzanog doba, pa sve do renesanse i baroka Crna Gora je obasuta kulturnim nasleđima. Velika koncentracija umjetničkog i kulturnog blaga je prepoznata u Bokokotorskom zalivu, tako da je grad Kotor uvršten u kulturnu baštinu UNESCO – a kao i Nacionalni park Durmitor.

Štampana riječ u Crnoj Gori doseže u daleku prošlost. Trideset osam godina posle Gutenbergove biblije, 1493. počinje sa radom prva štamparija na Balkanu. Godinu dana kasnije štampa se i prva knjiga na Cetinju Oktoih. Sve to je bio preduslov za kasnije razvijanje književnosti u Crnoj Gori. Preko Andrije Zmajevića, baroknog pjesnika i teologa, Petra I i Petra II Petrovića Njegoša, jednog od najvećih crnogorskih filozofa i državnika do vojvode Marka Miljanova i Stefana Mitrovog Ljubiše, crnogorska književnost je zahvaljujući ovim ličnostima ušla u svjetske anale.

Prva_stampana_knjiga_na_balkanu_oktoihPrva štampana knjiga na Balkanu „Oktoih“

Veliki uspjeh crnogorskoj kulturi u svijetu doprinijeli su i slikari. Oni su odlazeći u svijet prenosili crnogorsku dušu kroz svoju umjetnost i tako ga očarali. Milo Milunović, Petar Lubarda i Dado Đurić samo su dio velike plejade umjetnika koji su Crnu Goru predstavili na najbolji način.

DadoDado Đurić-slikar

Najpoznatiji crnogorski književnik je Petar II Petrović Njegoš („Gorski vijenac“, „Lažni car Šćepan Mali“, „Luča mikrokozma“). Drugi značajni pisci su Stefan Mitrov Ljubiša i Marko Miljanov („Primjeri čojstva i junaštva“, „Život i običaji Arbanasa“). Od novijih književnika iz Crne Gore najpoznatiji su Mihailo Lalić, Radovan Zogović i Branimir Šćepanović.

Petar_II_Petrovic_NjegosPetar II Petrović Njegoš Marko_MiljanovMarko Miljanov Stefan_Mitrov_LjubisaStefan Mitrov Ljubiša

Muzika i Folklor

Tradicionalni crnogorski narodni muzički instrument su gusle. Tradicionalna narodna igra je oro, igra u kojoj igrači stoje u krugu naslonjeni jedni drugima na ramena dok jedan ili dvojica igrača stoje u sredini.

GusleGusle Crnogorsko_oroCrnogorsko oro

Igra etničkih Crnogoraca se zove oro, koje je poznato u oblicima kao „Crmničko oro“, „Zetsko oro“, „Katunsko oro“ i „Riječko oro“. To je više od okupljanja zajednice i igranje u njihovom najozbiljnijem smislu. Tipično je da se mladi muškarci i žene približe i naprave krug „kolo“, pa počnu da pjevaju, obično u obliku rugalice prema nekome sa druge strane, tražeći da uđe u kolo i počne da igra. Jedan od najhrabrijih momaka ulazi u kolo i počinje da igra u stilu imitiranja orla. Cilj je da osvoji, baš kao i u svakom modernom disko klubu. Publika odmah odgovara povratnom pjesmom, koja je ili pohvalna ili ga ismijava. Uskoro se priključuje đevojka koja je privukla momka. Ona takođe oponaša orla , ali na mnogo elegantniji način. Publika nastavlja da bodri. Kad se par umori, oni se međusobno poljube u obraz, a drugi par uskače u kolo, dok se pjevanje publike nastavlja bez prekida. Obično, mlađi momci završavaju Crnogorsko Oro igrom u dva kruga, stojeći jedni drugima na ramenima, u većem krugu, što je i najprepoznatljivija scena.

Crnogorska narodna muzika

U poslijeratnom periodu u Crnoj Gori je intenzivno njegovana i narodna muzika, kako u izvornom i stilizovanom obliku, tako i novokomponovana u narodnom duhu. Njenom razvoju doprinijelo je osnivanje manjih orkestarskih i vokalnih grupa i klapa, kao što su: vokalni ansambl “Veselice” iz Podgorice, klapa “Karampana” iz Kotora, koju vodi Nikola Gregović, Klapa “Bokelji” iz Herceg Novog, pod rukovodstvom Dragana Rakića, orkestar “Podgorica” pod upravom Šukrije Serhatlića, Orkestar Omera Đurđevića, Pljevaljski tamburaši itd. U crnogorskoj narodnoj muzici pojavilo se i nekoliko značajnih interpretatora, među kojima se nalaze: Jovan Ivanišević, Ksenija Cicvarić, Nikola Karović, Ljubo Ševaljević, Ljubomir Đurović, Igor Đurović, Branka Šćepanović, Dimitrije Radulović, Zoran Kalezić, Zdravko Đuranović, Ismet Krcić, Mirko Rondović, Drago Kovačević i drugi.

Crnogorska zabavna muzika

U novije vrijeme došlo je i do razvoja zabavne muzike u Crnoj Gori. Osnivaju se razne pop i rok grupe, a njihovi kompozitori nastoje ponekad da u zabavnu muziku unesu i elemente folklorne tradicije. Medu osnovanim grupama zabavne muzike u Crnoj Gori, djelovale su i djeluju: “Makadam”, “Entuzijasti”, “Montenegro”, “Laser”, “Perper”, “Katapult”, “More”, “Posljednji vagon”, “Crna dama” i druge. Među poznatim kompozitorima i pjevačima zabavne muzike u Crnoj Gori spadaju: Slobodan Kovačević, Miladin Šobić, Marinko Pavićević, Antonio Pušić, Nenad Knežević, Brano Mališić, Duško Ivanovski, Tonči Petrović, Bojan Bajramović, Miladin Markovic, Mirsad Serhatlić, Marko Klepić, Predrag Gatolin, , Dejan Perišić, Ljubiša Bulatović i drugi.Popular izaciji zabavne muzike u Crnoj Gori doprinose i festivali, kao što su: Sunčane skale i Pjesma mediterana.

Najpoznatiji izvođači zabavne i pop muzike poslednje decenije u Crnoj Gori su: Sergej Ćetković, Vlado Georgijev, Danijel Alibabić, Nina Žižić, Milena Vučić, Jelena Kaženegra, Nina Petković, Andrijana Božović, grupa „Who See“, Bojan Marović, Bojan Delić, Marko Vukčević, Bane Nedović, Stefan Fady, Anita Popović, Andrea Demirović i drugi.

Crnogorska Klasična muzika

Najpoznatiji izvođači klasične muzike u Crnoj Gori su: Miloš Karadaglić-gitara, Sara Vujošević-operska diva, duo gitara Srđan Bulatović i Darko Nikčević.

U Crnoj Gori se održavaju ljetnji festivali pop-muzike Pjesma Mediterana u Budvi, Sunčane skale u Herceg-Novom i festival izvorne muzike Cetinje Fest. Festival „ Sunčane skale“ traje tri dana. Prvog dana se dodjeljuje „Prinčeva Nagrada“ pjevačima koji su osvojili nominaciju u određenoj kategoriji. Drugog dana festivala se predstavljaju novi, talentovani pjevači, takođe pod nazivom „ Nove zvijezde“. Treći dan je takmičarski dan, i pobjednička pjesma postaje Pjesma ljeta.

Takođe, u Crnoj Gori na plaži Jaz u Budvi svake godine između 15-17 jula se organizuje „Sea Dance Festival“ na kojem nastupaju najveća evropska i svjetska imena muzičke scene. Takođe, u toku festivalskih dana opština Budva bilježi porast broja turista za preko 50 odsto.

Suncane_SkaleSuncane Skale Sea_danceSea Dance

Obrazovanje

Obrazovanje đece počinje u predškolskim ustanovama ili osnovnim školama. Đeca se upisuju u osnovne škole u 6. godini, a osnovno obrazovanje traje devet godina. Đaci dalje mogu nastaviti obrazovanje u srednjim školama, koje traju 3 ili 4 godine.

U Crnoj Gori djeluje Univerzitet Crne Gore, osnovan je 29. aprila 1974. godine. Nastao je spajanjem tri fakulteta: Ekonomskog, Tehničkog i Pravnog iz tadašnjeg Titograda, dvije više škole: Pedagoške akademije iz Nikšića i Više pomorske škole iz Kotora, kao i tri samostalna naučna instituta: Istorijskog, Poljoprivrednog i Instituta za biološka i medicinska istraživanja, dobivši tada ime Univerzitet u Titogradu. Godinu dana nakon osnivanja ime mijenja u Univerzitet “Veljko Vlahović”, a 1992. godine u Univerzitet Crne Gore, kako se i danas zove. Fakulteti ovog Univerziteta se nalaze u Podgorici, Nikšiću, Cetinju, Kotoru i Herceg Novom. Takođe, u Crnoj Gori djeluju jiš dva Univerziteta, „Univerzitet Donja Gorica“ i Univerzitet Mediteran“ oba sa sjedištem u Podgorici, kao veliki broj samostalnih obrazovnih visokoškolskih jedinica.